Kronik böbrek yetmezliği (KBY) çeşitli sebeplerle zaman içerisinde yavaş bir süreçte gelişen ve çoğunlukla geri dönüşümsüz olan böbrek hasarına bağlı gelişir. KBY beş evreden oluşan, bulaşıcı olmadığı halde Dünya Sağlık Örgütü’nün salgın boyutunda tanımladığı bir hastalıktır.

Türk Nefroloji Derneği Registry 2021 raporu verilerine göre ülkemizde son dönem böbrek yetmezliğinin (SDBY) insidansı milyon nüfus başına 138.7 olup her yıl 10 binden fazla yeni hasta renal replasman tedavilerine ihtiyaç duymaktadır.

Hastalığın Türkiye’deki prevalansı ise milyon nüfus başına 996.8 olup 60.558’i hemodiyaliz programında, 3.387’si periton diyalizi programında ve 19.405’i böbrek nakli yapılmış olmak üzere toplamda 83.350 kişiyi ilgilendiren bir sağlık sorunudur.

T.C. Sağlık Bakanlığı’nın 2021 verilerine göre Türkiye’de organ bekleme listesinde yer alan toplam 26.894 kişinin 22.775’i kadavra böbrek bekleme listesinde kayıtlıdır. Ülkemizde 5.000’den fazla çocuk KBY olup 2.000’den fazla çocuk da kadavra böbrek bekleme listesinde kayıtlıdır.

SDBY tanısı ile izlenen hastalardan her yıl 1.000 kişiden fazlası kardiyovasküler ve serebrovasküler hastalıklar başta olmak üzere çeşitli komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybetmektedir.

Ülkemizde yılda ortalama 3.000-3.500 böbrek nakli yapıldığı göz önüne alındığında son dönem böbrek yetmezliği havuzumuz her yıl yaklaşık 7.000 kişi artmaktadır.

Türkiye'de 902 hemodiyaliz merkezi, 130 periton diyalizi merkezi ve 79 böbrek nakli merkezi bulunmaktadır.

Kronik Böbrek Yetmezliğinin Evreleri:

• 1. Evre: GFR ≥ 90 mL/dk. Belirti yoktur. Yaşam tarzı değişiklikleri ile ilerleme yavaşlatılabilir.
• 2. Evre: GFR 60-89 mL/dk. İdrarda protein kaçağı görülebilir. Takip ve önlemler sürmelidir.
• 3. Evre: GFR 30-59 mL/dk. Ellerde-ayaklarda şişlik, sırt ağrısı, idrar değişiklikleri görülebilir. Diyet ve ilaç tedavisi önem kazanır.
• 4. Evre: GFR 15-29 mL/dk. Anemi, yüksek tansiyon, kemik erimesi gibi sorunlar başlar. RRT bilgilendirmesi gerekir.
• 5. Evre: GFR < 15 mL/dk. Böbrekler işlevini kaybeder. Böbrek nakli veya diyaliz gerekir.

Kronik Böbrek Yetmezliğinin Nedenleri:

• Hipertansiyon (yüksek tansiyon)
• Diyabetus mellitus (şeker hastalığı)
• Glomerülonefrit
• İnterstisyel nefrit
• Polikistik böbrek hastalığı
• Amiloidozis
• Böbreğin kan akımını azaltan hastalıklar (kalp yetmezliği, kalp krizi, karaciğer yetmezliği, böbrek damarlarında tıkanıklık)
• Kan damarlarının iltihabı (vaskülitler)
• Otoimmün hastalıklar (IgA nefropatisi, lupus hastalığı)
• İdrar yollarını tıkayan hastalıklar (posterior üretral valv, böbrek taşları, benign prostat hiperplazisi, prostat ve mesane tümörü)
• Vezikoüreteral reflü, nörojen mesane gibi mesaneden böbreklere doğru idrar kaçağına sebep olan hastalıklar
• İlaçlar: nefrotoksik ilaçlar, kemoterapi, kontrast maddeler, uzun süreli NSAİİ kullanımı
• Kalıtsal hastalıklar (Fabry, Alport, primer hiperokzalüri, sistinüri)

Diyabet ve hipertansiyon, KBY vakalarının üçte ikisinin nedenidir. Bu nedenle tansiyon ve kan şekeri kontrolü sağlanarak KBY’nin önüne geçilebilir.